Doğada Giyim

Doğada giyim nasıl olmalı?

Her türlü doğa sporunda giysilerinizin vücut ısınızı doğru ısıda tutması,
güvenli ve konforlu bir faaliyet geçirebilmeniz için doğadaki sıcaklık
değişikliklerine kolay adapte olmanıza yardımcı olması gerekir. Bunun için
doğada dikkat edilmesi gereken; üç farklı katmandan oluşacak şekilde
giyinmektir. Bu katmanlar şu şekilde anlatılabilir:

İç Katman (Temel Kat)
Bu kat ilk önce giyilen ve tene direk temas eden katmandır. Bu kat nemi
dışarıya çabuk verebilmeli ve böylece nemin vücudumuza temasını önleyerek
gereksiz ısı kaybını önleyebilmelidir. Islak bir iç çamaşır kuru bir iç
çamaşıra göre yaklaşık 25 kat daha hızlı ısı kaybetmemize neden olabilir.
Ayrıca çabuk kurumalı, ıslakken de izolasyon yeteneğini korumalı, esnek ve
rahat olmalıdır. Geçmişte temel katman olarak yün iç çamaşırlar
kullanılmaktaydı çünkü tek seçenek buydu. Halen kullanılmasına rağmen yün,
ağır olması, su tutması ve tende rahatsızlık yaratması nedeniyle fazla
tercih edilmez. Günümüzde sentetik kumaşlardan yapılma giysiler
kullanılmaktadır. Bu kumaşlardan üretilmiş giysiler yüne göre çok daha iyi
sonuçlar verirler.

Orta Katman (Yalıtım)
Orta katmanın görevi vücudumuzun ürettiği sıcaklığı koruyabilmektir. En iyi
izolatör malzeme durağan havadır. Bu yüzden bu katmanda havayı tutabilecek
malzemeler kullanılır. Bu katmanda yün giyim malzemeleri kullanılabilmekle
birlikte yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı sentetik giysiler daha
uygundur. Ülkemizde bu tip kumaşlara genel olarak polar ismi verilmekle
beraber bu isim Malden Mills firmasının ürettiği ve en çok bilinen sentetik
kumaş olan Polartec`ten türemiştir. Bu tip malzemeler farklı amaçlar için
farklı kalınlıklarda üretilirler. En büyük özellikleri sağladıkları
izolasyona göre hafif olmaları, çok az su emmeleri, çok çabuk kurumaları ve
ıslakken bile izolasyon sağlamaya devam etmeleridir. En büyük dezavantajları
ise
geniş gözenekli yapılarından dolayı rüzgara karşı dayanıksız olmalarıdır.
Günümüzde Gore-tex in üreticisi Gore gibi bazı firmalar, 2 ince polar
katmanı arasına rüzgar geçirmez bir film tabakası lamine ederek ürettikleri
Windstopper benzeri kumaşlarla bu sorunu çözmüşlerdir. Bu tip polar giysiler
çok yüksek performansa sahip olmakla beraber normal polarlara göre fiyatları
daha yüksektir. Bunun dışında polar ceketlerin dış kısmına Pertex gibi
microfiber bir rüzgar geçirmez kumaş ekleyerek ceketlerin rüzgar geçirme
sorunu çözmeye çalışılmıştır. Bu tip Pertex destekli polarların Windstopper
ceketlere göre dezavantajları ise daha ağır olmaları ve yağmur
geçirgenliklerinin olmasıdır.

Orta katman genelde yelek ya da ceket şeklinde olur. Önden fermuarlı bir
malzeme, havalandırmayı kolaylaştıracağından, tercih edilmelidir. Ayrıca
orta katmanda kullanılan giysilerin de hareketi engellememesi gereklidir.
Genelde bir kalın giysi yerine iki ince giysi giymek daha yararlıdır.
Böylece birini çıkarma şansımız olacağından vücut ısımızı kontrol etmek
kolaylaşacaktır. Daha soğuk iklimlerde dolgu malzemeli ceketler, parkalar ya
da yelekler kullanılabilir. Bu ceketlerde dolgu malzemesi olarak tüy ya da
sentetik malzemeler kullanılır. Bu tür dolgu malzemeli ceketlerin
kullanıldıkları kumaş ve dolgu malzeme cinslerine göre kullanılabilecekleri
koşullar ve performansları da farklılık gösterecektir. Doğal dolgu
malzemeleri kullanılan (kaz tüyü gibi) mont ve yelekler daha hafif olacak,
kolay şekilde torbasına küçültülebilecek, performansları daha iyi ve
ömürleri daha uzun olacaktır. En büyük dezavantajları ıslandıkları zaman ısı
yalıtımlarının kalmamasıdır. Bu bakımdan sentetik dolgu malzemeleri
kullanılan mont ve yelekler avantajlıdır. Sentetik dolgu malzemeli montlar
daha ucuz olmalarına ve ıslandıklarında bir miktar ısı yalıtımı
sağlayabilmelerine rağmen, performans olarak kaz tüyü montlar kadar iyi
değildirler, ömürleri daha kısadır ve kolay sıkıştırılmazlar. Kaz tüyü
montların ıslanmaya karşı dayanıklıklarını artırmak için günümüzde
üreticiler Gore-tex gibi nefes alabilen kumaşlardan istedikleri verimi
alamadıklarından Dryloft benzeri kumaşlar üreterek su geçirgenliği düşük ve
performansı yüksek ürünler üretmişlerdir.

Vücut ısımızı korumak için gerekli en önemli malzemelerden biri de şapkadır.
Baş bölgesi kılcal damarların yüzeye en yakın olduğu bölgelerden biridir ve
bu yüzden başımızdan radyasyon yoluyla sürekli ısı açığa çıkar. 4 C`de vücut
ısımızın %50`sini ve -15 C`de ise vücut ısımızın %75`ini başımızdan
kaybedebiliriz. Bu yüzden şapka ya da bere kullanmak vücut ısınızı
ayarlamanızda en önemli giysilerden olacaktır. Daha soğuk havalarda başlık
yerine gözler dışında tüm başı ve yüzü kaplayan; balaklava dediğimiz ürünler
de kullanılabilir. Yazları ise başınızı ve yüzünüzü güneşin ısı ve
ışınlarından koruyacak bir şapka
kullanmak önemlidir.

Ellerden meydana gelen ısı kaybı da çok yüksektir ve bu yüzden onları da
korumak çok önemlidir. Bunun için eldiven ya da mitten denilen tek parmaklı
eldivenler kullanılabilir. Tek parmaklı eldivenler özellikle çok soğuk
havalarda, tüm parmakları (baş parmak dışında) bir arada tuttuğu, için daha
uygundur. Soğuk hava şartlarında iç, orta ve dış katmanları aynen
eldivenlere de uygulamak mümkündür.

Dış (Koruyucu) Katman
Dış katmanın amacı, orta katmanı yağmur, kar ve rüzgar gibi dış etkenlerden
korumaktır. Bu malzemeler üstte ceket ya da uzun parka, altta ise pantalon
ya da salopet şeklinde olabilir. Yapı olarak bu malzemelerin vücudu
havalandırmaya yatkın olarak üretilmiş olmaları gerekir. Ceketlerin önden
çift yönlü fermuara sahip olması ve koltuk altı fermuarları olması aranan
özelliklerdir. Ayrıca fermuarların kolay çalışması ve yağmura karşı
korunmalı olması, malzemenin bol sayıda ve geniş cepleri olması da
önemlidir. Aynı şekilde pantalonların da yandan boydan boya fermuarlı olması
hem havalandırmayı, hem de giyip çıkarmayı kolaylaştıracaktır. Ayrıca
ceketimizin koruyucu ve kafamızla birlikte hareket edebilen, gerektiğinde
kaskla da beraber kullanılabilecek iyi bir başlığa sahip olması da
önemlidir. Dış katman olarak kullanılacak malzemelerin diğer bir özelliği de
hareketi kısıtlamamalarıdır.

Tamamen su geçirmez malzemelerden üretilmiş giysiler ilk bakışta bu katman
için uygun gözükebilirler. Burada atlanan nokta insan vücudunun dışarıya
sürekli, özellikle hareket halindeyken, su buharı atmasıdır. Dışarıdan gelen
suyu içeriye geçirmeyen bir kumaş içerideki su buharının da dışarıya
çıkmasını engelleyecektir. Böylece dışarıdaki sudan korunmaya çalışırken
kendi vücudumuzun ürettiği su buharı bizi ıslatacaktır. Nefes alabilir/su
geçirmez kumaşlar bu sorunu ortadan kaldırmak için üretilmiştir. Nefes
alabilir/su geçirmez malzemelerden en bilineni Gore-tex,
polytetrafluoroethylene (PTFE) den meydana gelen ve mikroskopik gözenekleri
olan bir film tabakasıdır. Nefes alabilirlikten kastedilen bu su buharını
dışarıya atabilme özelliğidir. Gore-tex piyasadaki tek su geçirmez-nefes
alabilir malzeme olmamakla birlikte en çok kullanılan ve en
iyi performansı gösteren üründür. İnce bir zar şeklinde olan Gore-tex
genelde bir dış kumaşla birleştirilerek kullanılır. Bu dış kumaşın da suyu
kaydırıcı özelliği olması gerekir. Ayrıca dış giysilerde sürtünmenin fazla
olduğu bölgelerde cordura veya benzeri kumaşlar kullanılabilir.

Ana olarak iki çeşit Gore-tex giyim malzemesi vardır; iki katlı ve üç katlı.
İki katlıda Gore-tex zar dış kumaşla birleştirilmiş ve en içe bir astar
kullanılmıştır. Üç katlı olanda ise Gore-tex zar bir dış ve bir iç katla
birleştirilmiştir. İki katmandan oluşan ürünler genel olarak daha
yumuşaktırlar, şehir ve daha hafif kullanım için daha uygundurlar. Üç
katmandan oluşan ürünler ise ayrı bir astara ihtiyaç duymadıkları için daha
hafiftirler ve genel olarak dağcılık uygulamalarında kullanılmak için
dayanıklı olduklarından daha uygundurlar.

Dış katman olarak kullanılacak giysilerde dikiş noktalarının içeriden
bantlanmış olması suyun bu noktalardan içeri sızmaması için gerekli bir
özelliktir.

Dış katmanın en önemli görevlerinden biri de rüzgarı geçirmemesidir. Çok
soğuk havalarda dışı Gore-tex ya da benzeri bir malzeme ile kaplanmış kaz
tüyü ya da sentetik parkalar giymek de mümkündür.

Tozluklar
Tozluklar ayakkabılarımızla pantolonumuz arasındaki boşluğu kar, su, çamur,
toprak ve çakıl gibi etkenlerden korumak için kullanılır. En iyi ayakkabı
bile diz derinliğindeki karda tozluk olmadan bir işe yaramayacaktır.
Fermuarla kapanan tozluklar günümüzde yerlerini önden velcro ile kapanan
tozluklara bırakmaya başlamıştır. Ayakkabı altından geçen kısımlarda
neopren uzun ömrü ve kullanım kolaylığıyla dikkat çeker. Tozluk seçerken
ayakkabıya iyi oturmasına ve alt kısmında ayakkabıyla tozluk arasında fazla
boşluk kalmamasına dikkat etmek gerekir.

Tozluklar genelde su geçirmez malzemelerden yapılır. Nefes alabilir / Su
geçirmez kumaşlar tozluklarda da bazı
açık avantajlar sunar. Genelde tozlukların ayakkabı kısmını kaplayan alt
kısımları Cordura gibi yıpranmaya karşı daha dayanıklı ve daha kalın
malzemelerden yapılır.

Tozlukları, kullanım yerine ve ihtiyacınıza göre farklı boyut ve şekillerde
bulabilirsiniz. Dağcılıkta kullanılan tozluklar genelde diz altı boyunda
olan ve tercihen nefes alabilen kumaştan üretilmiş tozluklar iken, yurt
dışında kuru ve sıcak mevsimlerde kullanılmak üzere daha kısa boylu olan ve
basit yürüyüşlerde kullanılan tozluklar ve çok soğuk ve yüksek yerlerde
yapılacak faaliyetlerde kullanılmak üzere daha kapalı ve dolgu maddesi ile
desteklenmiş, ayaklarınızı sıcak tutması amaçlanan tozluklar da
üretilmektedir.